رخداد
اوقات شرعی شهرهای ایران
پیشفرض تهران — انتخاب شهر دلخواه
اذان بعدی
شهر
تهرانزمان
--:--مانده
--:--:--اوقات شرعی شامل اذان صبح، طلوع آفتاب، اذان ظهر، اذان عصر، غروب آفتاب، وقت اذان مغرب و نیمه شب شرعی است. در این مقاله توضیح میدهیم هر کدام از این اوقات چگونه و بر اساس چه معیار نجومی محاسبه میشوند.
اوقات شرعی زمانبندی دقیقی است که برای انجام نمازهای واجب روزانه تعیین میشود. این اوقات بر اساس موقعیت خورشید نسبت به افق محل زندگی هر فرد محاسبه میشود؛ به همین دلیل اذان صبح تهران با اذان صبح مشهد، تبریز، اصفهان، شیراز یا هر شهر دیگری یکسان نیست.
سه عامل اصلی در تعیین اوقات شرعی نقش دارند:
طول و عرض جغرافیایی: زمین کروی است و هر شهر روی مختصات متفاوتی قرار دارد. برای مثال مشهد در شرق کشور زودتر طلوع آفتاب را میبیند و اوقات شرعیاش حدود ۳۰ دقیقه جلوتر از تهران است.
زاویه خورشید نسبت به افق: ورود به هر یک از اوقات شرعی با رسیدن خورشید به زاویه مشخصی زیر یا بالای خط افق تعریف میشود. این زوایا را دانشمندان علم نجوم بهدقت اندازهگیری کردهاند.
شکست نور در جو زمین: هنگامی که نور خورشید از لایههای جو عبور میکند، دچار شکست میشود و خورشید کمی بالاتر از موقعیت واقعی خود دیده میشود. در محاسبات دقیق اوقات شرعی اصلاحی معادل ۳۴ دقیقه قوسی برای این پدیده در نظر گرفته میشود.
پیش از اذان صبح، نوری عمودی در افق شرق ظاهر میشود که به آن «صبح کاذب» میگویند؛ این نور گمراهکننده است و ملاک ورود وقت نماز نیست. پس از آن نوار نورانی سفیدی بهصورت افقی در افق شرقی پدیدار میشود که نشانه «فجر صادق» و آغاز وقت اذان صبح است.
معیار نجومی اذان صبح: بر اساس محاسبات مرکز تقویم مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، اذان صبح زمانی است که مرکز خورشید در زاویه ۱۷.۷ درجه زیر افق شرقی قرار گیرد.
طلوع آفتاب لحظهای است که لبه بالایی قرص خورشید از افق شرقی نمایان میشود. با این لحظه، وقت نماز صبح پایان مییابد. اذان صبح معمولاً حدود ۷۰ تا ۹۰ دقیقه پیش از طلوع آفتاب است.
به دلیل شکست نور در جو زمین، خورشید کمی زودتر از موقعیت واقعی خود دیده میشود. به همین دلیل در محاسبات نجومی اصلاحی معادل ۳۴ دقیقه قوسی برای تعیین دقیق طلوع در نظر گرفته میشود.
ظهر شرعی لحظهای است که خورشید به بالاترین نقطه خود در آسمان میرسد، از نصفالنهار محل عبور میکند و سایه اجسام به کوتاهترین مقدار خود میرسد. با ورود به ظهر شرعی، وقت اذان ظهر و آغاز نماز ظهر و عصر فرا میرسد.
فرمول محاسبه ظهر شرعی:
ظهر شرعی = طلوع آفتاب + (غروب آفتاب − طلوع آفتاب) ÷ ۲
وقت اذان عصر بلافاصله پس از ظهر شرعی آغاز میشود و تا غروب آفتاب ادامه دارد. در فقه شیعه، نماز عصر میتواند بلافاصله پس از نماز ظهر خوانده شود؛ اما وقت فضیلت اذان عصر اندکی دیرتر است، یعنی هنگامی که سایه اجسام به اندازه مشخصی از ظهر شرعی فاصله گرفته باشد.
اذان عصر پرجستجوترین وقت شرعی در ایران است. زمان دقیق وقت اذان عصر در شهرهای مختلف متفاوت است؛ برای مثال اذان عصر تهران با اذان عصر مشهد یا اصفهان تفاوت دارد و باید بهصورت جداگانه بهازای هر شهر محاسبه شود.
غروب آفتاب لحظهای است که قرص خورشید بهطور کامل در افق غربی پنهان شود. در محاسبات نجومی، غروب زمانی رخ میدهد که مرکز خورشید حدود ۵۰ دقیقه قوسی زیر افق غربی قرار گرفته باشد.
یکی از مهمترین تفاوتهای فقه شیعه با برخی مذاهب دیگر در تعیین وقت اذان مغرب است. در فقه شیعه، صرف غروب خورشید برای فرا رسیدن وقت نماز مغرب کافی نیست.
پس از غروب، سرخی خاصی در آسمان شرق مشاهده میشود که به آن «حُمره مشرقیه» میگویند. زمانی که این سرخی از بالای سر ناظر عبور کند یا از بین برود، وقت اذان مغرب فرا میرسد.
معیار نجومی اذان مغرب: مرکز خورشید حدود ۴.۵ درجه زیر افق غربی قرار گیرد. این معیار برای اذان مغرب به افق تهران و تمام شهرهای ایران بهکار میرود.
نیمه شب شرعی با ساعت ۱۲ شب تفاوت دارد. این زمان پایان وقت مستحب (عادی) نماز مغرب و عشاء محسوب میشود و بر اساس فرمول زیر محاسبه میشود:
فرمول محاسبه نیمه شب شرعی:
نیمه شب = غروب آفتاب + (اذان صبح فردا − غروب امروز) ÷ ۲
وقت شرعی تعریف معیار نجومی اذان صبح (آذان صبح) فجر صادق — نوار نور افقی در شرق ۱۷.۷ درجه زیر افق شرقی طلوع آفتاب نمایان شدن لبه بالایی قرص خورشید اصلاح ۳۴ دقیقه قوسی اذان ظهر عبور خورشید از نصفالنهار وسط فاصله طلوع تا غروب اذان عصر بلافاصله پس از ظهر شرعی وابسته به موقعیت جغرافیایی غروب آفتاب پنهان شدن کامل قرص خورشید ۵۰ دقیقه قوسی زیر افق غربی اذان مغرب عبور حُمره مشرقیه از بالای سر ۴.۵ درجه زیر افق غربی نیمه شب شرعی پایان وقت عادی نماز عشاء وسط غروب تا اذان صبح فردا
اوقات شرعی تهران به دلیل عرض جغرافیایی ۳۵.۶۸ درجه شمالی این شهر محاسبه میشود. اذان صبح به افق تهران، اذان ظهر تهران، اذان مغرب به افق تهران و نیمه شب شرعی تهران هر روز اندکی تغییر میکنند.
اوقات شرعی اصفهان نیز بهدلیل موقعیت مرکزی این شهر در ایران با تهران تفاوت محسوسی دارد. در مجموع اوقات شرعی تمام ۳۱ استان ایران — از آذربایجان شرقی و غربی تا سیستان و بلوچستان — باید بهصورت جداگانه و بر اساس مختصات جغرافیایی دقیق محاسبه شوند.
اذان عصر چه زمانی است؟
وقت اذان عصر بلافاصله پس از ظهر شرعی آغاز میشود و تا غروب آفتاب ادامه دارد. در فقه شیعه نماز عصر میتواند بلافاصله پس از نماز ظهر خوانده شود، اما وقت فضیلت آن اندکی دیرتر است. زمان دقیق اذان عصر به موقعیت جغرافیایی شهر بستگی دارد.
وقت اذان مغرب چگونه تعیین میشود؟
در فقه شیعه، اذان مغرب با غروب خورشید آغاز نمیشود. باید حُمره مشرقیه — سرخی افق شرقی — از بالای سر ناظر عبور کند. از نظر نجومی این لحظه معادل قرار گرفتن مرکز خورشید در زاویه ۴.۵ درجه زیر افق غربی است؛ معمولاً ۱۳ تا ۱۶ دقیقه پس از غروب ظاهری.
اذان صبح (آذان صبح) چه زمانی است؟
اذان صبح زمان فجر صادق است. بر اساس معیار مرکز تقویم دانشگاه تهران، این لحظه معادل زاویه ۱۷.۷ درجه زیر افق شرقی است و معمولاً ۷۰ تا ۹۰ دقیقه پیش از طلوع آفتاب رخ میدهد.
اوقات شرعی تهران با شهرهای دیگر چه تفاوتی دارد؟
هر شهر بر اساس طول و عرض جغرافیایی خود اوقات شرعی متفاوتی دارد. برای مثال اذان صبح مشهد حدود ۳۰ دقیقه زودتر از اذان صبح به افق تهران است، چون مشهد در شرق کشور قرار دارد.
نیمه شب شرعی با ساعت ۱۲ شب چه فرقی دارد؟
نیمه شب شرعی میانگین فاصله بین غروب آفتاب همان روز و اذان صبح روز بعد است و پایان وقت مستحب نماز عشاء محسوب میشود. این زمان معمولاً با ساعت ۱۲ شب یکسان نیست و هر روز متفاوت است.
آیا اوقات شرعی هر روز تغییر میکند؟
بله. به دلیل حرکت زمین به دور خورشید و تغییر میل خورشید در طول سال، زمان طلوع، غروب و ظهر شرعی هر روز اندکی تغییر میکند. در تابستان روزها بلندتر و در زمستان کوتاهتر هستند که این موضوع بر تمام اوقات شرعی تأثیر مستقیم دارد.